Αρχική >> Πληροφόρηση >> Βιβλιοθήκη >> Συχνές Ερωτήσεις

Συχνές Ερωτήσεις

Υπάρχει λόγος να υπαχθούν στις προβλέψεις του Ν. 3389 ΣΔΙΤ που έχουν έσοδα και δεν απαιτούν χρηματοδότηση από το Δημόσιο;

Ένας από τους λόγους για τους οποίους η κυβέρνηση ψήφισε το νόμο 3389/2005 είναι και η αντιμετώπιση μίας σειράς θεμάτων που δημιουργούσαν προβλήματα στην χρηματοδότηση αλλά και στην υλοποίησή έργων σύμπραξης στη χώρα μας. Τα προβλήματα αυτά εντοπίστηκαν κατά τη διαδικασία υλοποίησης των συγχρηματοδοτούμενων από ιδιώτες έργων και αντιμετωπίστηκαν μέσα από την κύρωση στο κοινοβούλιο ειδικών ρυθμίσεων με ξεχωριστό νόμο που ίσχυε για τι κάθε έργο. Με τη συνολική αντιμετώπιση μέσα από το νόμο 3389/2005 θεμάτων όπως μεταξύ άλλων η έκδοση αδειών, τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι απαλλοτριώσεις, η διαδικασία είσπραξης του συμβατικού ανταλλάγματος από τους τελικούς χρήστες των έργων ή των υπηρεσιών, η φορολογική μεταχείριση των ιδιωτικών φορέων που αναλαμβάνουν την υλοποίηση έργων ή των υπηρεσιών , δημιουργούνται οι συνθήκες εκείνες για την επιτυχημένη και απρόσκοπτη ευρύτερη υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ στη χώρα μας.

Υπάρχει κάτω όριο για το μέγεθος ενός έργου που μπορεί να υλοποιηθεί με ΣΔΙΤ;

Ο νόμος 3389 δεν προβλέπει κατώτατο όριο για την υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ δεδομένου ότι η κυβέρνηση μέσω της ψήφισης του νόμου αυτού επιδιώκει την υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ που θα ενισχύσουν την περιφερειακή ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. Αν και στην πλειοψηφία τους πολλά έργα οργανισμών της αυτοδιοίκησης είναι έργα χαμηλού προϋπολογισμού, ωστόσο αποτελούν σημαντικές υποδομές αναγκαίες για τους πολίτες των περιοχών αυτών. Σε κάθε περίπτωση λοιπόν θα πρέπει οι προτάσεις για έργα ΣΔΙΤ χαμηλού προϋπολογισμού να μην αποκλείονται εκ των προτέρων αλλά να δίνεται η δυνατότητα εξέτασης κάθε πρότασης ως προς την βιωσιμότητα υλοποίησης της.

Ωστόσο βάση της διεθνούς εμπειρίας προκύπτει ότι είναι προς όφελος του δημοσίου τα έργα ΣΔΙΤ που προκηρύσσει να έχουν έναν εύλογο προϋπολογισμό, δεδομένου ότι το κόστος προκήρυξής τους λόγω και της εμπλοκής εξωτερικών συμβούλων είναι σημαντικό και κυρίως μέχρι ενός ποσού ανελαστικό ως προς τον προϋπολογισμό του έργου ΣΔΙΤ. Ίδιο κόστος έχει για έναν φορέα η προκήρυξη ως έργου ΣΔΙΤ ενός σχολείου και ίδιο κόστος έχει η προκήρυξη 25 σχολείων αφού τα τεύχη προκήρυξης είναι ίδια και οι συμβάσεις τους είναι ίδιες. Για το λόγο αυτό συμφέρει το δημόσιο η ομαδοποίηση ομοειδών έργων και η ενιαία προκήρυξή τους.

Τι συμβαίνει αν σε ένα ανταποδοτικό έργο ΣΔΙΤ τα έσοδα είναι μικρότερα από τα προβλεπόμενα;

Σε περιπτώσεις ανταποδοτικών έργων ΣΔΙΤ όπου τα έσοδα είναι μικρότερα από τα προβλεπόμενα το πρόβλημα το αντιμετωπίζει η εταιρεία ειδικού σκοπού (ο ιδιωτικός φορέας) που λειτουργεί και εκμεταλλεύεται το έργο και που έχει αναλάβει τον κίνδυνο της ζήτησης, το εάν δηλαδή οι πολίτες θα κάνουν την προβλεπόμενη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, ώστε κατ? επέκταση οι ιδιώτες να μπορέσουν να εισπράξουν τα προσδοκώμενα από την σύμπραξη έσοδα. Το πρόβλημα αυτό είναι και πρόβλημα των δανειστριών τραπεζών του ιδιωτικού φορέα αφού ο δανεισμός που προσέφεραν για την υλοποίηση του έργου αναμένεται να εξοφληθεί από τα έσοδα του. Σε περίπτωση που ο ιδιωτικός φορέας δεν μπορέσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα η πιθανότερη λύση είναι να αντικατασταθεί από άλλον ιδιωτικό φορέα που θα υποδείξουν οι δανείστριες τράπεζες. Σε κάθε περίπτωση το δημόσιο διασφαλίζεται για την εύρυθμη λειτουργία του έργου ή της υπηρεσίας σε περίπτωση που αναφερόμαστε σε κοινωνική υποδομή η υπηρεσία.

Τι έχει να κερδίσει ένας ιδιώτης από τη συμμετοχή του σε ένα έργο ΣΔΙΤ του οποίου την εκμετάλλευση δεν αναλαμβάνει;

Υπάρχουν έργα σύμπραξης ανταποδοτικά για κάποιο ιδιώτη όπου μέσα από την εκμετάλλευση τους και την είσπραξη κάποιου τέλους χρήσης όπως για παράδειγμα τα διόδια, αποπληρώνεται η ιδιωτική χρηματοδότηση και έργα σύμπραξης κοινωνικού χαρακτήρα όπως π.χ. σχολεία, τα οποία επειδή ακριβώς προσφέρονται δωρεάν στους πολίτες δεν είναι ανταποδοτικά.

Οι ιδιώτες που αναλαμβάνουν να συμπράξουν στη δεύτερη περίπτωση έργων μη ανταποδοτικών αποπληρώνονται απευθείας από το δημόσιο με τις επονομαζόμενες «πληρωμές διαθεσιμότητας» (πληρωμές προς τους ιδιώτες για την διαθεσιμότητα των υποδομών προκειμένου τα δημόσιο να παρέχει τις υπηρεσίες του προς τους πολίτες). Με τον τρόπο αυτό το δημόσιο εξασφαλίζει ότι κοινωνικού χαρακτήρα υπηρεσίες όπως η παιδεία, η υγεία και πολλές άλλες θα συνεχίσουν να προσφέρονται δωρεάν στους πολίτες ανεξάρτητα από το εάν η κατασκευή και η συντήρησή των απαραίτητων για την παροχή τους υποδομών χρηματοδοτούνται και πραγματοποιούνται από ιδιώτες. Και οι ιδιώτες κερδίζουν όμως αφού όπως στις παραδοσιακές συμβάσεις το κέρδος τους συμπεριλαμβάνεται στον προϋπολογισμό των έργων, το ίδιο συμβαίνει και στα έργα ΣΔΙΤ όπου στις ετήσιες πληρωμές διαθεσιμότητας του δημοσίου προς τους ιδιώτες συμπεριλαμβάνεται και το κέρδος των τελευταίων.

Πώς αποφεύγονται οι υπερβάσεις προϋπολογισμών και οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των έργων ΣΔΙΤ;

Οι ιδιώτες οι οποίοι αναλαμβάνουν την υλοποίηση του έργου ΣΔΙΤ, αναλαμβάνουν και τους κίνδυνους που σχετίζονται με την κατασκευή του ή / και τη διαθεσιμότητα του. Με τον τρόπο αυτό, το δημόσιο αποφεύγει την πληρωμή υπερβάσεων λόγω προβλημάτων κατά την κατασκευαστική περίοδο που θα μπορούσαν αλλιώς να οδηγήσουν σε αυξήσεις του προϋπολογισμού του έργου. Χαρακτηριστικό των έργων ΣΔΙΤ είναι το γεγονός ότι ιδιώτες και δημόσιο συμφωνούν κατά την υπογραφή της σύμβασης τους τις ετήσιες πληρωμές που θα λάβουν για την εκτέλεσή τους.

Επιπρόσθετα, τα έργα που εκτελούνται μέσω ΣΔΙΤ αρχίζουν να αποπληρώνονται από το δημόσιο ή τους τελικούς χρήστες με την έναρξη της λειτουργίας τους. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδιώτες έχουν κίνητρο να μην καθυστερούν και να ολοκληρώνουν τα έργα στον χρόνο που έχει συμφωνηθεί προκειμένου να αρχίσουν να εισπράττουν τα προβλεπόμενα έσοδα.

Ποιος είναι ο ρόλος των τραπεζών;

Ο ρόλος των τραπεζών στην εφαρμογή του νέου θεσμού είναι σημαντικός. Η υποχρέωση των ιδιωτών να εξασφαλίσουν, εν όλω ή εν μέρει, την απαραίτητη χρηματοδότηση των υποδομών ή των υπηρεσιών, αναπόφευκτα τους οδηγεί, όπως άλλωστε και η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει, στον τραπεζικό δανεισμό. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η συνήθης σχέση ιδίων προς δανειακά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση έργων σύμπραξης είναι 10 - 20 προς 90 - 80.

Η εμπλοκή των τραπεζών στα έργα συντελεί στην εμπρόθεσμη υλοποίηση των έργων καθώς η τραπεζική χρηματοδότηση, συνεπάγεται και στενό έλεγχο από τις δανείστριες τράπεζες προς τους ιδιωτικούς φορείς που έχουν αναλάβει την υλοποίηση κάποιου έργου ΣΔΙΤ. Ο έλεγχος αυτός συμβάλει στην διατήρηση του κόστους σε χαμηλά επίπεδα και στην τήρηση των συμβατικών προθεσμιών. Επιπρόσθετα ο έλεγχος αυτός συνεχίζεται καθ? όλη τη διάρκεια της σύμβασης π.χ. 25 χρόνια εξασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό την διατήρηση της ποιότητας στα αποδεκτά από το δημόσιο επίπεδα. Άλλωστε ο ιδιώτης ανάδοχος του έργου οφείλει να τηρεί τις συμβατικές του υποχρεώσεις γιατί μόνο τότε θα πληρωθεί από το δημόσιο και βέβαια μόνο τότε θα αποπληρώσει με τη σειρά του τον τραπεζικό δανεισμό.

Η μελλοντική αποπληρωμή μη ανταποδοτικών έργων ΣΔΙΤ απευθείας από το Δημόσιο έχει ως αποτέλεσμα το πάγωμα του Π.Δ.Ε. ;

Οι ΣΔΙΤ δεν έρχονται να καλύψουν πρόσθετες ανάγκες των φορέων. Τις ήδη καταγεγραμμένες ανάγκες τους, ανάγκες ενταγμένες στον στρατηγικό σχεδιασμό κάθε φορέα, για πρόσθετες υποδομές και υπηρεσίες προς τους πολίτες, έρχονται να βοηθήσουν να υλοποιηθούν ταχύτερα.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των σχολικών υποδομών. Σήμερα γνωρίζουμε τις ανάγκες για νέες σχολικές μονάδες. Το συνολικό κόστος υλοποίησης τους ανέρχεται σε 2,5 δις ?. Ο ΟΣΚ εισπράττει κάθε χρόνο 150 - 200 περίπου εκατ. ? από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Καταλαβαίνει κανείς ότι αν οι σχολικές αυτές μονάδες προκηρυχθούν με τον παραδοσιακό μόνο τρόπο θα χρειαστούν περίπου 15 - 20 χρόνια για να υλοποιηθούν. Μέσα από τη χρήση του εργαλείου ΣΔΙΤ μπορούμε να συμπτύξουμε τον χρόνο αυτό αφού σήμερα και εκμεταλλευόμενοι την ιδιωτική χρηματοδότηση θα μπορούμε να προκηρύξουμε περισσότερα σχολικά κτίρια χωρίς πρόσθετη άμεση επιβάρυνση.

Το κράτος οφείλει ωστόσο να είναι προσεκτικό. Δεν πρέπει να εγκρίνεται η υλοποίηση τέτοιου αριθμού σχολικών μονάδων που θα οδηγούσαν σε πάγωμα το μελλοντικό πρόγραμμα του οργανισμού. Θέτουμε σαν στόχο μαζί με τον ΟΣΚ αυτό που και άλλες χώρες έχουν επιτύχει, τα έργα ΣΔΙΤ να καταλαμβάνουν το 15 - 20 % περίπου της ετήσιας δαπάνης των φορέων. Οι μελλοντικές πληρωμές για τα σχολικά έργα ΣΔΙΤ δεν θα ξεπερνούν λοιπόν το ποσοστό αυτό. Με τον τρόπο αυτό, αυτό που όλοι επιθυμούν περισσότεροι μαθητές να κάνουν μάθημα σε καινούργιες αίθουσες καταργώντας τη διπλοβάρδια και την μίσθωση ακατάλληλων αιθουσών, επιτυγχάνεται πιο γρήγορα , αφού πρόσθετα στους δημόσιους πόρους χρησιμοποιούμε και τους πόρους των ιδιωτών.

Υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής μικρών εργοληπτικών επιχειρήσεων στα έργα ΣΔΙΤ;

Το γεγονός ότι οι μικρές εργοληπτικές επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν και να αναλάβουν την εκτέλεση έργων που θα υπαχθούν στις διατάξεις του νέου νόμου προκύπτει και από την ανυπαρξία οποιουδήποτε σχετικού περιορισμού στο νόμο αλλά και από το ανώτατο όριο των 200 εκατομμυρίων ευρώ, από το οποίο γίνεται εμφανής η πρόθεση υπαγωγής στις διατάξεις του νόμου έργων μικρού και μεσαίου μεγέθους.

Τις μελέτες των έργων τις αναλαμβάνει το Δημόσιο ή οι ιδιωτικοί φορείς;

Κατά κανόνα οι ιδιωτικοί φορείς είναι εκείνοι που έχουν την ευθύνη της πραγματοποίησης και ολοκλήρωσης των απαραίτητων μελετών. Βεβαίως, ο καθορισμός και η συγγραφή των τεχνικών υποχρεώσεων (ή των λειτουργικών απαιτήσεων) ή η εκπόνηση προμελετών (όπου αυτή απαιτείται) θα γίνεται από το δημόσιο φορέα που αναθέτει τη σύμβαση σύμπραξης.

Πώς εξασφαλίζεται η ποιότητα των έργων ΣΔΙΤ σε όλη τη διάρκεια ζωής μίας σύμβασης;

Η διατήρηση της ποιότητας των έργων ΣΔΙΤ σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους αποτελεί το κριτήριο εκείνο που διασφαλίζει την καταβολή των πληρωμών του δημοσίου προς τους ιδιώτες αναδόχους των έργων αυτών. Σε κάθε σύμβαση έργου ΣΔΙΤ καθορίζονται μία σειρά παραμέτρων που ελέγχονται και αξιολογούνται προκειμένου να προσδιορίζεται το κατά πόσο οι ιδιώτες ανάδοχοι τηρούν τις υποχρεώσεις τους ως προς τη λειτουργικότητα και την ποιότητα των υποδομών ή των υπηρεσιών που καλούνται συμβατικά να κατασκευάσουν ή παρέχουν. Αν ο βαθμός τήρησης των κριτηρίων αυτόν είναι χαμηλότερος από τον συμβατικά αποδεκτό τότε και οι πληρωμές του δημοσίου προς τους ιδιώτες αναδόχους είναι αντίστοιχα μικρότερες. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η ποιότητα των έργων σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους αφού αυτό μόνο διασφαλίζει τις πληρωμές των ιδιωτών.

Πώς διασφαλίζεται η ποιότητα και η ασφάλεια των κατασκευών που αναλαμβάνουν οι ιδιώτες χωρίς τον άμεσο έλεγχο του δημοσίου;

Αν και πολλοί πιστεύουν ότι οι δημόσιοι φορείς δεν μπορούν να ελέγχουν την ποιότητα και την ασφάλεια των κατασκευών, η εντύπωση αυτή δεν είναι δικαιολογημένη. Οι δημόσιοι φορείς διατηρούν τη δυνατότητα αυτή μέσω των συμβατικών ρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στις συμβάσεις σύμπραξης (και τα παρεπόμενα τους σύμφωνα) τα οποία, υποχρεωτικά, πρέπει να καλύπτουν τα σχετικά θέματα (βλέπε παραγράφους 2 (β), (γ) άρθρου 17). Πρόσθετη όμως διασφάλιση και για τους δημόσιους φορείς αλλά και για τους τυχόν χρήστες του έργου αποτελεί η εποπτεία των ιδιωτών από τις χρηματοδότριες τράπεζες. Πράγματι, οι τράπεζες έχουν κάθε λόγο να διασφαλίσουν ότι τα έργα που αναλαμβάνουν οι ιδιώτες πελάτες τους θα εκτελεσθούν σύμφωνα με τις προδιαγραφές ποιότητας και ασφάλειας που προβλέπουν οι συμβάσεις σύμπραξης. Αυτός είναι και ο μόνος τρόπος να εξασφαλιστεί η έγκαιρη και ολοσχερής αποπληρωμή των ιδιωτών και, εντεύθεν, η δυνατότητα αποπληρωμής των δανείων που λαμβάνουν οι ιδιώτες. Τονίζεται ωστόσο ότι η εποπτεία που με δικά τους μέσα ασκούν οι τράπεζες (π.χ. μέσω τεχνικών συμβούλων που ενεργούν μόνον γι? αυτές) αποτελεί πρόσθετη δικλείδα ασφαλείας η οποία δεν υποκαθιστά την εποπτεία που ασκεί ο δημόσιος φορέας.

Θα επηρεαστεί αρνητικά ο κλάδος των μηχανικών από τη διάδοση του θεσμού των συμπράξεων;

Η εποπτεία των ιδιωτών που εκτελούν έργα ΣΔΙΤ από τις τράπεζες θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του αντικειμένου των μηχανικών;

Ο κλάδος των μηχανικών δεν θα επηρεαστεί ούτε από τη διάδοση του θεσμού των ΣΔΙΤ ούτε από την εποπτεία που θα ασκούν οι τράπεζες επί των ιδιωτών που θα εκτελούν συμβάσεις σύμπραξης. Η εκτέλεση έργων μέσω ΣΔΙΤ απαιτεί τη συμμετοχή των μηχανικών στον ίδιο βαθμό που την απαιτεί και οποιοδήποτε έργο που δημοπρατείται και εκτελείται ως δημόσιο έργο, αν όχι σε μεγαλύτερο. Πράγματι, η συμμετοχή μηχανικών ή / και τεχνικών εταιρειών (ανεξαρτήτως μεγέθους) είναι αναγκαία:

  • κατά την προετοιμασία των προτάσεων που υποβάλλουν οι δημόσιοι φορείς στην Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ για την ένταξη των έργων στις διατάξεις του Ν. 3389/2005
  • κατά την προετοιμασία των τευχών δημοπράτησης των έργων και
  • κατά την εκτέλεση της σύμβασης σύμπραξης ενεργώντας είτε ως τεχνικοί σύμβουλοι των τραπεζών είτε ως ανεξάρτητοι μηχανικοί είτε ως μηχανικοί του δημοσίου.

Πόσος χρόνος χρειάζεται μέχρι να προκηρυχθεί ένα έργο ΣΔΙΤ;

Ο χρόνος που απαιτείται για την προκήρυξη ενός έργου ΣΔΙΤ εξαρτάται από την ωριμότητά του και τις ενέργειες στις οποίες έχει προβεί η αναθέτουσα αρχή (ο δημόσιος φορέας) προκειμένου να εξασφαλίσει τις συνθήκες επιτυχούς υλοποίησης του. Κύριο στοιχείο της διαδικασίας αυτής σύμφωνα και με την διεθνή πρακτική αλλά και με τις ελλείψεις των φορέων σε στελεχιακό δυναμικό εξειδικευμένο στα έργα ΣΔΙΤ είναι η πρόσληψη από τους φορείς του δημοσίου εξειδικευμένων εξωτερικών συμβούλων, χρηματοοικονομικών, τεχνικών, νομικών και άλλων. Οι σύμβουλοι αυτοί επιβοηθούν τους φορείς στην ωρίμανση των έργων και την προκήρυξη τους ως έργα ΣΔΙΤ, προκήρυξη που διαφέρει από την παραδοσιακή προκήρυξη δημοσίων έργων.

Γιατί χρειαζόταν να δημιουργηθεί ειδική υπηρεσία εντός του Υπ. Οικ. (ΕΓΣΔΙΤ) για την υλοποίηση των έργων ΣΔΙΤ;

Αν η θέσπιση του νομικού πλαισίου αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την ευρύτερη εφαρμογή των συμπράξεων, ο τρόπος με τον οποίο η εφαρμογή αυτή θα πραγματοποιηθεί αλλά και κυρίως η οργανωτική προετοιμασία του Δημοσίου για αυτήν αποτελεί το βασικό στοιχείο για την επιτυχία τους. Η υλοποίηση των συμπράξεων απαιτεί ιδιαίτερη τεχνογνωσία και στελέχη που να μπορούν να καλύψουν ένα ευρύ φάσμα γνωστικών αντικειμένων. Δεν είναι δυνατόν όμως άμεσα όλοι οι φορείς του Δημοσίου να αποκτήσουν τα στελέχη αυτά. Επειδή όμως αναθέτουσες αρχές των έργων σύμπραξης είναι οι ίδιοι οι δημόσιοι φορείς, σε κεντρικό επίπεδο το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών οφείλει να τους συνδράμει έτσι ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στο νέο έργο που καλούνται να υλοποιήσουν. Για το λόγο αυτό το Δημόσιο, στα πρότυπα άλλων χωρών που εφαρμόζουν τον θεσμό των συμπράξεων, μέσω της σύστασης της Ειδικής Γραμματείας συγκεντρώνει σε ένα κεντρικό μηχανισμό στελέχη με εξειδικευμένη γνώση και εξασφαλίζει με τον τρόπο αυτό η γνώση αυτή θα είναι διαθέσιμη για όλους. Σε τεχνικό επίπεδο και επειδή η διυπουργική επιτροπή ΣΔΙΤ που βάσει του νόμου 3389 εγκρίνει τις συμπράξεις και εντάσσει στον Δημόσιο προϋπολογισμό τις ετήσιες πληρωμές πρέπει να είναι σίγουρη ότι οι υπηρεσίες που πρόκειται να παράσχει ο ιδιωτικός τομέας είναι βιώσιμες και ότι τα οικονομικά στοιχεία τους είναι ρεαλιστικά και συμφέροντα για το Δημόσιο σε σχέση με το αποτέλεσμα το οποίο παράγουν, η Ειδική Γραμματεία τόσο κατά την διαδικασία έγκριση μίας προτεινόμενης σύμπραξης αλλά και κατά τη διάρκεια της προκήρυξής της, αξιολογεί μια σειρά παραμέτρων που τεκμηριώνουν την σκοπιμότητα υλοποίησής της. Επειδή όμως η υλοποίηση συμπράξεων μη ανταποδοτικών δημιουργεί μελλοντικές υποχρεώσεις για το δημόσιο, η Ειδική Γραμματεία σε συνεργασία με τις υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών πρέπει να τις παρακολουθεί έτσι ώστε το Δημόσιο να γνωρίζει ακριβώς την μελλοντική επιβάρυνση που η υλοποίηση κάθε τέτοιου έργου ΣΔΙΤ από κάθε έναν φορέα του Δημοσίου μπορεί να προκαλέσει.

Τι είναι τα ανταποδοτικά και μη ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ;

Ως ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή οι υπηρεσίες στις οποίες πέρα από τη χρηματοδότηση, το σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συντήρησή τους, ιδιωτικοί φορείς αναλαμβάνουν και την εκμετάλλευσή τους. Από την εκμετάλλευση αυτή, μέσω της είσπραξης τελών από τους πολίτες για τη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, οι ιδιωτικοί φορείς αποπληρώνουν την αρχική χρηματοδότηση και προσδοκούν στην εξασφάλιση εύλογου κέρδους. Στην περίπτωση αυτή, οι ιδιωτικοί φορείς αναλαμβάνουν, πέρα από τους κινδύνους της χρηματοδότησης και της κατασκευής, και τον κίνδυνο της ζήτησης, το εάν δηλαδή οι πολίτες θα κάνουν την προβλεπόμενη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, ώστε κατ' επέκταση οι ιδιώτες να μπορέσουν να εισπράξουν τα προσδοκώμενα από την σύμπραξη έσοδα. Ως μη ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή οι υπηρεσίες στις οποίες δεν υπάρχει το στοιχείο της εκμετάλλευσης για τους ιδιωτικούς φορείς. Πρόκειται ουσιαστικά για κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές ή υπηρεσίες, τις οποίες λειτουργεί το κράτος και απολαμβάνουν δωρεάν οι πολίτες. Σε τέτοια έργα, όπως για παράδειγμα τα σχολεία, οι ιδιώτες που αναλαμβάνουν την υλοποίησή τους αποπληρώνονται απ' ευθείας από το κράτος, ενώ αναλαμβάνουν τους κινδύνους που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση και την κατασκευή, όχι όμως και τον κίνδυνο της ζήτησης. Αντ' αυτού αναλαμβάνουν τον κίνδυνο της διαθεσιμότητας, δηλαδή τη διαχείριση και συντήρηση της υποδομής ή της υπηρεσίας, ώστε να την καθιστούν διαθέσιμη, να διατηρούν δηλαδή τη λειτουργικότητά της σε σαφώς καθορισμένα από το δημόσιο επίπεδα ποιότητας για όσο χρόνο ορίζει η σύμβαση σύμπραξης. Η επιλογή του σχήματος ΣΔΙΤ που θα ακολουθηθεί εξαρτάται τόσο από τη φύση του υπό υλοποίηση έργου ή υπηρεσίας, όσο και από την απόφαση των ίδιων των φορέων του δημοσίου για το μέγεθος της εμπλοκής των ιδιωτών σε αυτή. Σε κάθε περίπτωση όμως η απόφαση για την εμπλοκή αυτή θα πρέπει να σχετίζεται με τη βέλτιστη κατανομή σε δημόσιο και ιδιώτες κάθε είδους κινδύνου που σχετίζεται με την υλοποίηση της σύμπραξης. Η ανάληψή τους από το μέρος εκείνο που είναι σε θέση να τους διαχειριστεί καλύτερα αποτελεί το κομβικό σημείο επιτυχίας μίας σύμπραξης.

Οι προηγούμενες μορφές συνεργασίας δημοσίων φορέων και ιδιωτών σταματούν μετά την ψήφιση του Νόμου 3389/2005;

Ο νέος νόμος έρχεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά τόσο ως προς τα παραδοσιακά δημόσια έργα που σε καμία περίπτωση δεν περιορίζονται αλλά και τις άλλες μορφές συνεργασίας κράτους και ιδιωτών όπως τα μοντέλα των συμβάσεων παραχώρησης του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας Δημοσίων Έργων ή άλλες μορφές συνεργασίας των ΟΤΑ με ιδιώτες, που σε κάθε περίπτωση θα μπορούν και θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται. Άλλωστε, πρόθεση του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών είναι να προσφέρει στους δημόσιους φορείς ένα επιπλέον χρηματοδοτικό εργαλείο: το οποίο έγκειται και στην δική τους ευχέρειά αν θα χρησιμοποιήσουν ή όχι.

Μπορεί την πρωτοβουλία για την υποβολή μίας πρότασης για ένα έργο ΣΔΙΤ να την αναλάβει ένας ιδιώτης;

Ο νόμος ορίζει ότι οι προτάσεις υποβάλλονται στην Ειδική Γραμματεία αποκλειστικά από φορείς του δημοσίου. Οι ιδιώτες μπορούν να απευθύνονται είτε στους φορείς αυτούς είτε στην Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ προκειμένου να προτείνουν την υλοποίηση μίας σύμπραξης. Ωστόσο θα πρέπει να γνωρίζουν ότι σε περίπτωση που προχωρήσει ένας δημόσιος φορέας στην προκήρυξη του έργου ή της υπηρεσίας που αποτέλεσε πρόταση του ιδιωτικού φορέα ο τελευταίος θα πρέπει να συμμετάσχει κανονικά στην διαγωνιστική διαδικασία προκειμένου να διεκδικήσει να ανακηρυχθεί ανάδοχος του.

Μπορεί να υπαχθεί στο νόμο μία συμφωνία που έχει ήδη υπογράψει ένας ιδιώτης με ένα δημόσιο φορέα;

Όχι. Για να υπαχθεί μία σύμβαση για την δημιουργία ενός έργου ή την παροχή μίας υπηρεσίας στο νόμο 3389/2005 θα πρέπει να έχουν ακολουθηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Πέρα από την έγκριση της σύμπραξης πριν αυτή προκηρυχθεί από τη Διυπουργική Επιτροπή, στη συνέχεια ο δημόσιος φορέας θα πρέπει να ακολουθήσει διαδικασίες διαγωνισμού σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο. Ωστόσο, η συνεργασία δημόσιων φορέων με ιδιώτες για τις ανάγκες της επεξεργασίας και προετοιμασίας προτάσεων για έργα και υπηρεσίες που μπορούν να εκτελεσθούν μέσω ΣΔΙΤ είναι και επιθυμητή και χρήσιμη.

Θα ωφεληθούν οι ελληνικές εταιρείες ή οι ΣΔΙΤ θα λειτουργήσουν ευνοϊκά μόνο για τις ξένες εταιρείες;

Με την ευρύτερη εφαρμογή των συμπράξεων στη χώρα μας αναμφισβήτητα ανοίγονται σημαντικές ευκαιρίες για τις ελληνικές εταιρείες. Πέρα από τη δυνατότητα συμμετοχής τους σε περισσότερα έργα που θα προκηρυχθούν στην χώρα μας μεγάλες ευκαιρίες δημιουργούνται και από τις εξελίξεις στην ανάπτυξη του θεσμού διεθνώς. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις αυτές θα διαπιστώσει κανείς ότι η αγορά των έργων ΣΔΙΤ μεγαλώνει διαρκώς. Πέρα από τη Μεγ. Βρετανία χώρα στην οποία ξεκίνησε ο θεσμός την δεκαετία του 90 και άλλες χώρες της Δυτ. Ευρώπης όπως η Πορτογαλία, η Γερμανία, η Ισπανία εφαρμόζουν αρκετά χρόνια το μοντέλο των ΣΔΙΤ. Χώρες όπως η Γαλλία, η Ολλανδία, το Βελγίο και η Τσεχία πρόσφατα προχώρησαν στην σύσταση εξειδικευμένων μονάδων και όπου ήταν αναγκαίο όπως στην περίπτωση της Γαλλίας σε ψήφιση συγκεκριμένου νόμου για την επιτάχυνση της προώθησης των συμπράξεων. Χαρακτηριστικό της ανάπτυξης του θεσμού είναι το γεγονός ότι και οι χώρες της ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων δρομολογούν ανάλογες κινήσεις. Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό ότι μέσα από τη συμμετοχή τους στα έργα ΣΔΙΤ που δρομολογούνται στη χώρα μας οι ελληνικές εταιρείες θα μπορέσουν να συσσωρεύσουν στην ήδη σημαντική εμπειρία και αξιοπιστία που διαθέτουν την τεχνογνωσία εκείνη που θα τις καταστήσει ανταγωνιστικές στην νέα αγορά που ανοίγεται.

Θα σταματήσουν να προκηρύσσονται έργα με τον τρόπο που γίνονταν μέχρι σήμερα;

Τα έργα ΣΔΙΤ σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστούν τα δημόσια έργα που υλοποιούνται μέσα από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων τα οποία και θα εξακολουθούν να υλοποιούνται όπως γινόταν ως σήμερα. Οι συμπράξεις έρχονται να λειτουργήσουν συμπληρωματικά έτσι ώστε οι πολίτες να απολαμβάνουν περισσότερες υποδομές και υπηρεσίες οι οποίες χρηματοδοτούνται από πρόσθετους προς τους δημόσιους, ιδιωτικούς πόρους.

Γιατί οι χώρες της Ευρώπης εφαρμόζουν τον θεσμό των ΣΔΙΤ;

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο θεσμός των ΣΔΙΤ διαδόθηκε ταχύτατα κυρίως λόγω της επιτυχίας που είχε στη Μ. Βρετανία. Ο κύριος λόγος που εισήχθη ο θεσμός στη Μ. Βρετανία ήταν οι πολύ μεγάλες υπερβάσεις των προϋπολογισμών και οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων που προκηρύσσονταν ως «δημόσια έργα». Ο λόγος για τους οποίους ο θεσμός προωθήθηκε στη Μ. Βρετανία είναι ότι μέσα από τις συμπράξεις, οι υποδομές και οι υπηρεσίες αποδείχθηκε ότι πραγματοποιούνται κατά 88%, εντός του αρχικού προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος ενώ το κόστος τους σε σχέση την κλασσική μέθοδο προκήρυξης είναι κατά κανόνα μικρότερο. Επιπρόσθετα το δημόσιο επωφελείται δημοσιονομικά αφού ξεκινάει να πληρώνει για αυτές μετά από την έναρξη της λειτουργίας τους, σε βάθος χρόνου και ανάλογα με την αποδοτικότητα της λειτουργίας τους αυτής. Αυτοί είναι μερικοί από τους λόγους που και άλλες χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία η Ιταλία, η Ολλανδία, η Γαλλία και πολλές άλλες εφαρμόζουν τον θεσμό.

Γιατί μία χώρα να προσφύγει στις ΣΔΙΤ;

Οι ΣΔΙΤ, πέραν του ότι αποτελούν μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση χρηματοδότησης για τους δημόσιους φορείς, επιτρέπουν:

  • τη διατήρηση των κατασκευαζόμενων υποδομών σε άριστη κατάσταση (λόγω της ανάθεσης της λειτουργίας ή της συντήρησης τους στους ιδιώτες αλλά και της εξάρτησης της πληρωμής τους από την καλή συντήρηση)
  • τη διασφάλιση της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών σε βάθος χρόνου (μέσω της εξάρτησης της πληρωμής του ιδιώτη από την τήρηση συγκεκριμένων και μετρήσιμων ποιοτικών κριτηρίων) Οι ΣΔΙΤ διασφαλίζουν επίσης ότι ο δημόσιος προϋπολογισμός δεν θα επιβαρύνεται λόγω υπερβάσεων και καθυστερήσεων που σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν εκτίνασσαν το κόστος των έργων., Τέλος οι ΣΔΙΤ αποτελούν ένα εργαλείο μέσα από το οποίο κινητοποιούνται οι φορείς του δημοσίου και ιδιαίτερα της τοπικής αυτοδιοίκησης να σκεφτούν και να υλοποιήσουν δράσεις που μέχρι σήμερα λόγω ελλείψεως τεχνογνωσίας δεν μπορούσαν να υλοποιήσουν.